Πλαταράδες

   ...έπειτα από μία μακρά αγρανάπαυση, που αναλόγως των συνθηκών ενδεχομένως να επαναληφθεί, επανερχόμαστε με ένα άρθρο του Γεράσιμου Δημουλά, που ατυχώς δεν βρήκε ποτέ τον δρόμο για τον έντυπο τύπο, το οποίο μας ταξιδεύει στ' Αγύρου, στο Κράτσαλο, στο άλλοτε "χωρίον των Πλαταράδων" και στην αφανισμένη πια εκκλησία της Υ. Θ. Πλατερνής... 

     Στην μακραίωνη ιστορία της Κέρκυρας υπάρχουν πολλές άγνωστες σελίδες για τις οποίες οι πληροφορίες μας είναι λιγοστές. Μια τέτοια περίπτωση είναι το χωριό Πλαταράδες και η εκκλησία του, η Υπεραγία Θεοτόκος Πλατερνή, άγνωστες ονομασίες και οι δύο στο ευρύ κοινό. Ας επιχειρήσουμε, με βάση τις λιγοστές πληροφορίες που διαθέτουμε, να επανακτήσουμε κάποια στοιχεία από ένα ομιχλώδες παρελθόν, με στόχο την πληροφόρηση και την ιστορική τεκμηρίωση.

     Σημειώνεται πως δεν υπάρχουν σαφή κατάλοιπα του χωριού ή του ναού. Μπορούμε όμως να προσδιορίσουμε τη θέση του οικισμού, με βάση τη θέση της εκκλησίας, η οποία, σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων των γύρω χωριών, βρισκόταν πάνω από μια στροφή του δρόμου και μια συστάδα όρθιων βράχων, σε πλάτωμα με ελαιόδενδρα, μεταξύ των χωριών Αρκαδάδες και Βατωνιές. Εκεί εντοπίζονται οι θεμελιώσεις ενός κτίσματος, που όμως δεν φέρει αναγνωρίσιμα μορφολογικά στοιχεία ναού, και τριγύρω, σε ευρύτερη ακτίνα, κάποια ασαφή λείψανα δομών και θραύσματα κεραμιδιών. Οι προφορικές μαρτυρίες ισχυρίζονται πως ακριβώς αυτά τα θεμέλια είναι τα απομεινάρια του ναού, αν και τα ιστορικά τεκμήρια δεν ενισχύουν αυτή την άποψη, όπως αναφέρεται παρακάτω. Ανεξαρτήτως ορθότητας του ισχυρισμού, γεγονός είναι ότι η περιοχή ονομάζεται Πλατερνή και κάπου εκεί βρισκόταν και ο ναός, επιτρέποντας εν τέλει την κατά προσέγγιση τοποθέτηση του στίγματος χωριού των Πλαταράδων στον χάρτη. 

     Αν αναζητήσουμε την αρχή της ιστορίας του, προφανώς μικρού σε μέγεθος χωριού, τότε σίγουρα θα πρέπει να σταθούμε στο έτος 1446, κατά το οποίο η βαρονία Caracciolo (η οποία είχε αγαθά κυρίως στην περιοχή του Κράτσαλου και στην οποία άφησε προίκα το όνομά της), έκανε αναγραφή όλων των αγαθών της. Τότε για πρώτη φορά μνημονεύεται ο οικισμός Πλαταράδες [1]. 

     Στη λατινόγλωσση αναγραφή ως επώνυμα του χωριού, οικισμού με αγροτοκτηνοτροφικά χαρακτηριστικά όπως άλλωστε τα περισσότερα εκείνη την περίοδο, καταγράφονται τα: Platani, Gudeli, Nepota και Rupillo. Όσον αφορά το Platani, ίσως πρόκειται για λανθασμένη απόδοση του Πλαταράς το οποίο, κρίνοντας από την προέλευση της ονομασίας αρκετών χωριών της Κέρκυρας, πιθανόν ονοματοδότησε τον οικισμό. Από την άλλη, αν το δεχτούμε ως ορθή καταγραφή εύλογο είναι να υποτεθεί και η εκδοχή «Πλατανάδες» ως η αρχική ονομασία του οικισμού, αν και μέχρι τώρα στις πηγές εντοπίζεται μόνο η εκδοχή Πλαταράδες. 

     Η πρώτη έγγραφη μαρτυρία ύπαρξης ναού, αρχικό κύτταρο πιθανόν, γύρω από το οποίο αναπτύχθηκε το χωριό, προκύπτει από συμβολαιογραφική πράξη του νοταρίου Δουκάδων Αρσένιου Αλεξάκη, το 1513 στην οποία καταγράφεται το «αμπελοπερίβολον της Υπεραγίας Θεοτόκου των Πλαταράδων»[2]. Εν συνεχεία, οι πηγές γίνονται πολύ φειδωλές όσον αφορά την τύχη του ναού. Επίσης, στην ίδια πράξη καταγράφονται και τέσσερις κάτοικοι του χωριού, όλοι με το επώνυμο Αράθυμος.  

     Στην μεγάλη Τουρκική πολιορκία του 1537, το χωριό ίσως επλήγη, σίγουρα όμως δεν αφανίστηκε, αφού συνεχίζει να αναφέρεται σε νοταρικές πράξεις τα επόμενα χρόνια. 

     Ο αείμνηστος Χαρίλαος Κόλλας, στο πολύ αξιόλογο έργο του, μεταξύ των χωριών της Νήσου Κέρκυρας έχει καταγράψει και το «χωρίον Πλαταράδων», σημειωμένο στα άτη του συμβολαιογράφου Βραγιανίτη Πέτρου[3]. Η νοταρική πράξη συντάχτηκε στις 30 Ιουνίου του 1543 και αναφέρεται ο κάτοικος του χωριού Αντρήας Αράθυμος του ποτέ (μακαρίτη) Σταμάτη που μάλιστα είχε δουλέψει στο κάτεργο του μισέρ Στέφανου Φιομάχου. 

     Από λάθος όμως, ο συγγραφέας τοποθετεί το χωριό των Πλαταράδων σε άλλη θέση,  στην περιοχή του λιβαδιού του Ρόπα και των Ερμόνων, χρεώνοντας κι άλλες νοταρικές πράξεις που δεν συσχετίζονται με το αναφερόμενο χωριό, γεγονός που προκαλεί παρανοήσεις. Η ονομασία χωραφιού «εις το Ρόμπα» το 1513 [2], στην περιοχή του χωριού εικάζουμε πως θα ήταν η αιτία του λάθους αυτού. 

     Ενδιαφέρουσα είναι η μαρτυρία ότι περί το 1576 συντάχθηκε συμβολαιογραφική πράξη, από τον νοτάριο Νικόλαο Κουβαρά εκ Περουλάδων, εντός «οσπιτίου» του ευγενή μισέρ Πιέρου Μαλιπιέρου στο χωριό των Πλαταράδων [4]. Παρόμοια δηλαδή και με άλλα χωριά, μέλη της ανώτερης τάξης διέθεταν κάποιο οίκημα εκεί, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι διέμεναν μόνιμα σε αυτό. 

     Αλλάζοντας αιώνα, συναντάμε το 1601 τον Νάστο Λιβαδιώτη εκ χωρίου Πλαταράδων συμβαλλόμενο σε νοταρική πράξη [5]. Το επώνυμο Λιβαδιώτης επιχωρίαζε σε Αλειμματάδες, Ραφαλάδες και φυσικά στο χωριό των Λιβαδιωτάδων [3] που βρισκόταν επίσης στην περιοχή, πιθανότατα κοντά στους Αλειμματάδες. Ακόμη, το 1607 προσέρχεται στην καγκελαρία του Μεγάλου Πρωτοπαπά ο Γούλιος Αράθυμος εκ Πλαταράδων κατηγορώντας τη γυναίκα του Σταματέλα για μοιχεία και ζητώντας δικαίωση, την οποία έλαβε στη μορφή δικαιώματος σύναψης άλλου γάμου[6]. Αμφότερες οι μαρτυρίες υποδηλώνουν ότι ο οικισμός ήταν ακόμη ζωντανός.

     Τα χρόνια που ακολούθησαν οι κάτοικοι των Πλαταράδων, όπως φαίνεται,  εγκατέλειψαν το χωριό μετακινούμενοι πιθανόν σε γειτονικούς ή και πιο μακρινούς οικισμούς. Την υπόνοια αυτή αφήνει η εμφάνιση του, υπαρκτού ως σήμερα, επωνύμου Αράθυμος στους Μαλακιούς (Δροσάτο) μετά τα μέσα του 17^ου αιώνα [7]. Όπως και να έχει, το χωριό έσβησε οριστικά. Τη φροντίδα της εκκλησίας επωμίστηκαν κάτοικοι του χωριού Αλειμματάδες, στη χωρική αρμοδιότητα του οποίου αναφέρεται ο ναός σε κατάλογο ναών του 1820 ως “γιούς πατρονάτο” (ιδιοκτησία) της βαρονίας Δουόδο [8]. Η Δουόδο ήταν, αν μπορεί να περιγραφεί έτσι, η απόγονος της βαρονίας Caracciolo.

     Η κατάσταση της εκκλησίας, εκείνη την περίοδο, δεν ήταν καλή, γι αυτό στις 8 Μαρτίου 1822, ο ιερομόναχος Νικόλαος Κέσαρης υπέβαλε νότα (υπόμνημα) προς την Υπηρεσία Διαχείρισης Εκκλησιαστικών & Δημοτικών Προσόδων για την οικοδομή της «εκκλησίας Υπεραγίας Θεοτόκου Πλατερνής κείμενης εις το χον Αληματάδες, εισίν εις το φέουντο του Ντουόντου»[9]. 

     Ακολουθεί ακόμα ένα έγγραφο σχετικά με μελλοντική ανακαίνιση της εκκλησίας, στο οποίο όμως αναφέρεται  και ένα σύντομο ιστορικό του χωριού, υπογεγραμμένο από τον εφημέριο του χωριού των Αλειμματάδων Σταμάτιο Λούλη, τον προεστό του ίδιου χωριού Στάθη Βιτουλαδίτη και ακόμα τους Βασίλη και Σπυρίδωνα Κατζαρό, το οποίο αποκαλύπτει τα εξής σημαντικά στοιχεία: «Η εκκλησία αφιερωμένη της Κυράς Θεοτόκου εις περιοχήν χοριού των Αλληματάδων ονομασίαν Πλαταρνή, κάθεται εις τόπον της εμπαρουνίας Δουώδου όπου παλεώθεν, είτον οισάλλα και καθέδρα της επιχώρισης τοις αυτοίς εμπαρουνίας και ενκατίκους κολόνους ονωμαζώμαινο χωριό Πλαταράδων. Η αυτή εκκλησία τοις θρισκίας Γρεκής, είτον εις χρέος τοις αυτής εμπαρουνίας να την εφειμεραίβεται υπερητί καταχρέος. Δια πολλά συμβεβηκώτα, ερίμωσαι το αυτό χωριό, ασικόθη απαυτού εις καθέδρα της εμπαρουνίας, κε αλλαγούς χρώννους επακωλούθως, ει εμπαρούνη φράγγι και βασιλλής μας απαράτισαν την αυττήν εκκλησίαν εις των λόνγγο, πονεμαίνι οι ευσεβής χριστιανή κάτηκυ εις χον Αλληματάδων έλλαβαν την φροντήδα συχνάκυς να την εφιμερέβουν, να της κάνουν την εωρτήν κε να την βαστάξουν σκεπασμένη κ’ προστατευβευμαίνην από ακαταστασίαν αλλά μάλιστα από ήκωσι χρόνους εος τω παρόν η φαμίγλια του ποτέ κάπου Κουμί Κατζαρού έλαβαι όλλην την έγνοια. Τόρα δαι είναι εις την αυτήν να πέσι, εξόδων όπου δεν δύνανται να το βαστάξουν εξ’ αλλέος πικραμένη βλέποντας τέτιαν εντροπήν εις την Ορθόδωξιν Θρισκίαν προσφέρνονται εις την εξωχότιτά σου σερ κολονέλο Ρόπινσον μίπος κ’ βιάσιν τους προσφερταί, την ονομασμένην εμπαρουνία Δουόδου  της βενετιάς να την φτιάσουν ειμέ βωήθιον χριστιανικόν να κυβερνιθή τέτιο κίνδινο άτημο προς όλλους μας, μα συνχορημένο εις τους αδυνάτους». 

     Έγγραφο πολύ σημαντικό γιατί αποκαλύπτει την παλιότερη ίσως, ονομασία της εκκλησίας η οποία έφερε το προσωνύμιο Πλαταρνή (που μάλλον προήλθε από το Πλαταρινή, παράγωγο του ονόματος του χωριού), αλλά και το γεγονός της διατήρησης στην προφορική παράδοση του άλλοτε χωριού των Πλαταράδων, του οποίου οι κάτοικοι ήταν κολόνοι (= κάτοχος φεουδαλικού αγροτικού αγαθού με σύμβαση σολιάτικου ή συγκράτειας, αγρολήπτης [10]) της βαρονίας Δουόδου (υπήρχαν και άλλα χωριά, όπως τα Κρητικά και το Παλαιοχώρι, των οποίων ο οικονομικός χώρος ανήκε σχεδόν εξολοκλήρου σε μια ή περισσότερες βαρονίες και η πλειοψηφία των κατοίκων τους ήταν κολόνοι [10]). Επίσης, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η αναφορά για τα «πολλά συμβεβηκώτα» που οδήγησαν στην ερήμωση του οικισμού, δίνοντας ένα εφαλτήριο για υποθέσεις. Ίσως η εξαθλίωση, απόρροια των δυσβάσταχτων υποχρεώσεων που συνδέονταν με τις αγροληπτικές σχέσεις, να καταδίκασε τον οικισμό σε αφανισμό [10]. 

     Ακολουθεί έγγραφο της υπηρεσίας Εκκλησιαστικών & Δημοτικών Προσόδων, σχετικά με την ανοικοδόμηση της εκκλησίας, προς τον χιλίαρχο  W. Robinson: «…παρακαλούμε να πείτε στους εκπροσώπους του φέουδου Ντουόντο να αποκαταστήσουν την εκκλησία αυτή ώστε να λειτουργεί για τελετές και υπηρεσίες θρησκευτικές…», αλλιώς, «…σας παρακαλώ να μου επιτρέψετε να κάνω επίσκεψη επί τόπου στο μέρος αυτό ώστε να σας παρουσιάσω ένα προϋπολογισμό για το κόστος αποκατάστασης του κτιρίου της εκκλησίας αυτής»[9]. 

     Εν συνεχεία ο μηχανικός P. Saddier έκανε τα σχέδια του τότε υφιστάμενου ναού, κάτοψη και πρόσοψη -μοναδικό τεκμήριο- και διαβίβασε αναφορά σχετικά με την ερειπιώδη κατάστασή του και την κοστολόγηση του έργου, η οποία ανερχόταν στα 527,28 τάλλαρα [9]. Τονίζεται ότι τα χαρακτηριστικά της κάτοψης του ναού (διαστάσεις, σχήμα, προσανατολισμός) στο σχέδιο δεν συνάδουν καθόλου με τα θεμέλια του χτίσματος που σώζεται, γεγονός που δείχνει ότι μάλλον αυτά δεν ανήκουν στον ναό.

     Όπως φαίνεται, από την εξέλιξη της υπόθεσης, το κόστος μάλλον θεωρήθηκε υψηλό, τα σχέδια δεν φαίνεται να υλοποιήθηκαν και η Υ. Θ. Πλατερνή δεν ανοικοδομήθηκε ποτέ, απλώς οι εικόνες του ναού μεταφέρθηκαν στην γειτονική Υ. Θ. Αρκαδιώτισσα στους Αρκαδάδες. Μια μεταφορά που έπλασε την παράδοση που ακούγεται στα γειτονικά χωριά Αλειμματάδες και Βατωνιές, πως μετά το χάλασμα της Υ. Θ. Πλατερνής η εφέστια εικόνα με θαυματουργό τρόπο εμφανιζόταν, με φωτεινό σημάδι, στο σημείο που σήμερα βρίσκεται ο ναός της Παναγίας στους Αρκαδάδες και στο οποίο, κατά την προφορική λαϊκή εκδοχή, οι πιστοί έχτισαν νέο ναό. Παράδοση που δεν συμφωνεί με τις γραπτές πηγές και άλλα τεκμήρια, αφού ως γνωστό η Παναγία στους Αρκαδάδες αναφέρεται ως υπαρκτός ναός ήδη τον 16^ο αιώνα. Άρα η λαϊκή φαντασία έπλασε με τα χρόνια ένα μύθο, ένα μύθο όμως που κρύβει μέσα του δύο αλήθειες. Πρώτον την ύπαρξη και το χάλασμα της Υ. Θ. Πλατερνής και δεύτερο τη μεταφορά των εικόνων της σε γειτονικό ναό. 

     Η εκκλησία της Υ. Θ. Πλατερνής είναι μια από τις πλείστες εκκλησίες της Κέρκυρας που έσβησαν με το πέρασμα του χρόνου αλλά εξακολουθεί να διατηρείται στη μνήμη των κατοίκων και στις γραπτές πηγές. 

 

Γεράσιμος Δημουλάς

Η πιθανή θέση του χωριού των Πλαταράδων

Πηγές 

[1] Ασωνίτης Σπ., Η Κέρκυρα και τα ηπειρωτικά παράλια στα τέλη του Μεσαίωνα (1386-1462), Θεσσαλονίκη 2009.  

[2] Καραμπούλα Δήμητρα – Παπαρρήγα-Αρτεμιάδη Λυδία, «Οι πράξεις του νοτάριου Δουκάδων Κέρκυρας Αρσένιου Αλεξάκη (1513-1516)», Επετηρίδα του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών τομ. 34 (1998). 

[3] Κόλλας Χ., Η νήσος των Κορυφών τον 16^ο αιώνα, τόμοι Α΄ & Β΄, Κέρκυρα 1994-1996. 

[4] Α.Ν.Κ., Δ.Συμβ. Φ.1-04, Κουβαράς Νικόλαος, Περουλάδες, 1555-1582.  

[5] Α.Ν.Κ., Δ.Συμβ. Φ.4-11, Δολιανίτης Σταμάτιος, Περλεψιμάδες, 1577-1606. 

[6] Παπά Μαρία, Πλατίτσας Κωνσταντίνος, Μεγάλοι Πρωτοπαπάδες και εκκλησιαστική δικαιοσύνη στην Κέρκυρα κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας (1386-1797), πτυχιακή εργασία, Τμήμα Αρχειονομίας και Βιβλιοθηκονομίας Ιονίου Πανεπιστημίου (2000). 

[7] Κόλλας Χ., Χώρος και πληθυσμός της Κέρκυρας του 17^ου αιώνα, Κέρκυρα 1988. 

[8] Καρύδης Σπ., Εκκλησιαστική Γεωγραφία της Κέρκυρας τον 19^ο αιώνα, Κέρκυρα 2004. 

[9] Α.Ν.Κ. - Α.Ε.Δ. Φ267. 

[10] Κουρή Παρασκευή, Η γη και η εκμετάλλευσή της στο διαμέρισμα (bandiera) Μελικίων ή Λευκίμμης από τον 16^ο έως τον 18^ο αιώνα: προσεγγίσεις στην τοπική ιστορία, διδακτορική διατριβή, Τμήμα Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου (2011).

 

Οι δρόμοι έχουν τη δική τους ιστορία

    Στις 21 Μαϊου 1864 τα Επτάνησα ενώθηκαν με τη μητέρα Ελλάδα. Στο πλαίσιο του εξελληνισμού των ενσωματωμένων νέων περιοχών στο Ελληνικό κράτος ήταν και οι αλλαγές στις ονομασίες των οδών. Στην επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης  αριθμ. φύλλου 76 της 23ης Οκτωβρίου 1865, μετά την από 28 Αυγούστου 1865 απόφαση  του Επαρχιακού Συμβουλίου, δημοσιεύθηκαν οι παλιές και οι νέες ονομασίες των οδών της πόλης. Οι πρότερες ονομασίες ήταν εμπνευσμένες κυρίως από χωρικές οντότητες του άστεως. Ιδιοκτησίες αρχοντικών οικογενειών, εξού και τα επώνυμα (Πετρετίν, Καρτάνου, Τουρλίνου, Βαρούχα κλπ), θρησκευτικά κτίσματα (Παπαντή, Αγία Τριάδα, Παλαιά Συναγωγή κλπ) και άλλες κατασκευές (Τρια Πηγάδια -Tre Pozzi-, Πόρτα Ραϊμόντα, Βόλτο του Αγίου κλπ). Μεταξύ άλλων η ονοματοδότηση μπορεί να προερχόταν και από τη χρηση του χώρου (εμπόρων -merchanti-, τσαγκάρηδων -caleghieri- κλπ). Η μετάβαση βρήκε ελάχιστες οδούς να κρατούν την αρχική τους ονομασία και η ζυγαριά της πηγής έμπενευσης γέρνει πια προς ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα έναντι των χωρικών οντοτήτων.

ΑΡΙΘΜ.76

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Κέρκυρα, τη 23 Οκτωβρίου 1865

Πίναξ των ονομάτων των οδών της Πόλεως κατά την από 28 Αυγούστου 1865 Απόφασιν του Επαρχιακού Συμβουλίου

αύξων αριθμός	Ονόματα των οδών κατά τον υπάρχοντα εις την Διεύθυνσιν του Μηχανικού παλαιόν χάρτην της πόλεως			Νέα ονόματα ως είρηται αποφασισθέντα	Διασαφίσεις
1	(Ανώνυμος)			Πλατεία Ενώσεως	Ένθα μετά την έλευσιν του ο ελληνικός στρατός εγυμνάσθη την πρώτην φοράν
2	(Ανώνυμος)			Λεωφόρος Γεωργίου	Εις ανάμνησιν της μετά την Ένωσιν ελεύσεως του Βασιλέως ημών
3	Monte di pieta			Οδός Καποδιστρίου	Εν η υπάρχει η οικεία ένθα εγεννήθη ο αείμνηστος Κυβερνήτης
4	Calle Santa Trinita			Οδός Φλαγγίνου (σημερινή οδός Ιωάννου Φωκά)	Κερκυραίου καθυδριτού του εν Ενετία ομωνύμου Ελληνικού Εκπαιδευτηρίου
5	Avierinu			Οδός Ομήρου (σημερινή οδός Μαργαρίτη Αλμπάνα - Μηνιάτη)	Εξυμνήσαντος την ευφορίαν, καλλονήν και φιλοξενίαν  της νήσου ταύτης
6	Agorastu			Οδός Δημοδόκου	Του παρ' Ομήρου επαινεθέντος Κερκυραίου αοιδού
7	(Ανώνυμος)			Οδός Λευκίμνης	Εις ανάμνμησιν αρχαίας κερκυραϊκής νίκης
8	Calle Faneromeni			Οδός Σουλίου	Εξ' ου πολλοί αδελφοί κατέφυγον στην Κέρκυρα
9	Calle Petretin			Οδός Πετρετού	(Σπυρίδωνος) διάσημου συγγραφέως Κερκυραίου
10	Calle Santa Veneranda		Οδός Συβότων (σημερινή οδός Μαβίλη)		Εις ανάμνησιν αρχαίας Κερκυραϊκής νίκης
11	Calle Quartano		Οδός Προβούλων (σημερινή οδός Λεωνίδα Σερεμέτη)		Νομοθετικής εξουσίας των αρχαίων Κερκυραίων
12	Calle Larga		Οδός Μουστοξύδου		Περικλεούς φιλολόγου και ιστοριογράφου Κερκυραίου υπερμάχου δε των πολιτικών δικαιωμάτων της Επτανήσου
13	Calle Platitera		Οδός Αλέας (σημερινή οδός Ιδρωμένων)		νομοθετικής εξουσίας των αρχαίων Κερκυραίων
14	Calle Racapidi		Οδός Αριστοτέλους		Διαμέναντος ενταύθα και περιγράψαντος το κατά τους χρόνους Κερκυραϊκόν πολίτευμα
15	Calle Lascari		Οδός Φιλίσχου		Αρχαίου και διάσημου ποιητού Κερκυραίου
16	Calle Cefala		Οδός Επάρχου		(Αντωνίου) διάσημου φιλολόγου Κερκυραίου συγγράψαντος κατά την ΙΕ' εκατονταετηρίδα την πρώτην νεοελληνικήν γραμματικήν, και δι επών θρηνήσαντος την άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως
17	Calle Tosi		Οδός Νικάνδρου		Του Νουκίου Κερκυραίου περιηγητού, περιγράψαντος δε και την επί Σουλεϊμάνου πολιορκίαν Κέρκυρας
18	Calle Conti		Οδός Δουκάδων (σημερινή οδός Γρηγορίου Μάνου)		Εις ανάμνησιν νίκης κατά των Γενουίνσιων εν έτει 1403
19	Calle Bondioli		Οδός Βονδιόλου		(Πέτρου Αντωνίου) διασήμου Κερκυραίου ιατρού
20	Calle Cassimati		Οδός Κικέρωνος (μετά οδός Συβότων, σημερινή οδός Παναγιώτου Γιωτοπούλου)		Διαμείναντος επί τινά καιρόν ενταύθα
21	Calle Rosario		Οδός Ουϊδμάνου (σημερινή οδός Στυλιανού Βλασσόπουλου)		Τελευταίου γενικού προνοητού της Ενετίας, όστις προσκτήσας την αγάπην των Κερκυραίων διέμεινε μετά την πτώσιν της Ενετοκρατίας ενταύθα ένθα και απεβίωσε
22	Largo teatro e strada Porta Raimonda		Οδός Γύλφορδ		Φιλέλληνας ευεργετήσαντος την Ελληνικήν νεολαίαν και καθιδρύσαντος το  ενταύθα Ιόνιον Πανεπιστήμιον
23	Largo Porta Raimonda e larga Agorasto		Πλατεία Αγίου Αθανασίου		Εις ανάμνησιν της εκεί υπαρχούσης εκκλησίας και του ομωνύμου προμαχώνος
24	Strada Trivoli, Tezon & Quartano		Οδός Αλεξάνδρου (σημερινή οδός Άγγελου Ψωρούλα)		Του Μεγάλου, επισκεφθέντος ενταύθα τον διδάσκαλόν του Αριστοτέλην
25	Calle Racapidi e Pοlιdoro		Οδός Βουλής (σημερινή οδός Ιονίου Βουλής)		Νομοθετικής αρχής παρά της αρχαίοις Κερκυραίοις
26	Strada Tribunali e Largo Bonifacio		Οδός Δικαστηρίων (σημερινή οδός Δημητρίου Κόλλα)		Ένθα υπάρχει το κατάστημα τούτον
27 (σελ.3)	Largo dei Tribunali		Πλατεία Σήτωνος		Αρμοστού εισαξάντος εις απάσας τας Αρχάς του Ιονίου Κράτους ως επίσημον την Ελληνικήν γλώσσαν, και επί της αρμοστείας του οποίου η Επτάνησος, κατά το 1849, απήλαυσε της ελευθεροτυπίας και της ελευθέρας των αντιπροσώπων εκλογής
28	Strada Bailaggio		Οδός Μοτζενίγου		Αειμνήστου ευργέτιδος της Κερκυραϊκής νεολαίας
29	Calle dell' Acque e strada Reale		Οδός Ευγενίου		Του Βουλγάρεως, προς ον η ημετέρα θρησκεία και γλώσσα ουκ ολίγα οφείλουσιν
30	Calle Santi Pandi		Οδός Αγίων Πάντων		Εν η υπάρχει η ομώνυμος εκκλησία
31	Calle San Zuanne		Οδός Σεβαστιανού		Πρώτου ηγεμόνος Κερκύρας αποδεχθέντος τον Χριστιανισμόν και από Δοβιανού μετονομασθέντος Σεβαστιανού
32	Calle dell' Erbe e strada mercanti		Οδός Νικηφόρου		Του Θεοτόκη, σοφωτάτου θεολόγου και μαθηματικού
33	Cale dei caleghieri, San Basilio e fabbriche nuove		Οδός Αγίου Βασιλείου		Εκ της ομωνύμου εκκλησίας
34	Calle Chiessari		Οδός Κορινθίων		Αποικησάντων εις Κέρκυραν
35	Calle Padri		Οδός Αγίων Πατέρων		Εκ της ομωνύμου εκκλησίας
36	Calle Calichiopulo e Marietti		Οδός Δελβινιώτου		Εν η υπάρχει η οικία του διάσημου ποιητού Κερκυραίου Νικολάου, του συν τοις άλλοις λίαν επιτυχώς την Οδύσσειαν εμμέτρως εξιταλίσαντες
37	Calle della Sinagoga vecchia		Οδός Παλαιολόγου		(Θωμά) φέροντες εισέτι τίτλον αυτοκράτορος και επισκεφθέντος, κατά το 1462, την νήσον τούτην,  ένθα διέμενον η σύζυγος και τα τέκνα αυτού ότε μετέβη εις Ρώμην
38	Strada Cappello		Οδός Καπέλου		(Αντωνίου) Ενετού προνοητού, κατατροπώσαντος  το 1633, τους βαρβάρους πειρατάς οίτηνες ελεηλάτουν τας νήσους του Ιονίου
39	Calle Santa Sofia e Odigitria		Οδός Αγίας Σοφίας		Εν η υπάρχει η ομώνυμος εκκλησία
40	Calle Comioti e Sinagoga Nuova		Οδός Βελισαρίου		Επισκεφθέντος την νήσον ταύτην εις την προς απελευθέρωσιν της Ιταλίας κατά των Γότθων εκστρατείαν αυτού
41	Strada Tre Pozzi		Οδός Σουλεμβούργου		Υπερμάχου της νήσου ταύτη στρατηγού κατά των πολεμίων Οθωμανών εν έτει 1716
42	Calle Tenedos		Οδός Σολωμού		Περικλεούς της νέας Ελλάδος ποιητού ενταύθα επί πολλά έτη διαμείναντος και αποβιώσαντος
43	Calle Fonteghi		Οδός Προσαλέντου		Εν η υπάρχει η οικία του αγαλαμπατοποιού Κερκυραίου μαθητού του Κανόβα
44	Trimeri e Barucca		Οδός Δονά		Γενικού προνοητού επί Ενετοκρατίας, ευεργετήσαντος την νήσον δια της εν έτει 1768 εγκαθιδρύσεως του ενεχυροδανιστηρίου
45	Calle Turlino		Οδός Αλυπίου		Κερκυραίου στρατηγού διαπρέψαντος κατά των Σαρακηνών εν έτει 642
46	Rampa Spiliotissa		Οδός Κωνσταντίνου		Του Μεγάλου, αφιχθέντος εις την νήσον ταύτην ίνα επισκεφθή την μητέραν αυτού Αγίαν Ελένην
47	Calle Lemonia e San Salvatore		Οδός Αγίας Θεοδώρας		Ης σώζεται το Άγιον Λείψανον εν τη Μητροπόλει
48	Calle Spiliotissa		Οδός Μητροπόλεως		Εν ή η Μητρόπολις
49	Calle Bisi		Οδός Πανελληνίου (σημερινή οδός Μανιαρίζη - Αρλιώτη)		Εις ανάμνησιν του εν έτει 1850 καθιδρυθέντος εν τη οδώ ταύτη ομωνύμου και πρώτου Εθνικού Καταστήματος
50	Calle Mastraca		Οδός Φιλλελήνων		Των ευεργετησάντων την δεδουλωμένην Ελλάδα αλλοεθνών
51	Calle Bassan		Οδός Θεμιστοκλέους		Διαμείναντος επί τινά χρόνον εν τη νήσω ταύτη
52	Calle San Nicolo dei Vecchi e Cremasti		Οδός Κομνηνών		Εις ανάμνησην της ενταύθα διαμονής Αλεξίου του Αυτοκράτορος, και των προς απελευθέρωσιν της πόλεως αγώνων του Αυτοκράτορος Μανουήλ κατά των Σικελών
53 (σελ.4)	Calle Armeni (calle Justiniani)		Οδός Ζήνωνος		Του μετά των ετέρων δύο Κερκυραίων μαρτύρων Ευσεβίου και Νέωντος κατηχηθέντος υπό των Αποστόλων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου, και υπέρ της του Χριστού πίστεως μαρτυρήσαντος
54	Calle San Nicolo e Piazza		Οδός Φιλαρμονικής		Εν ή υπάρχει το ομώνυμον Εθνικόν Κατάστημα
55	(Ανώνυμος)		Πλατεία Άδαμ		Εν ή κατά το 1831 ετελέσθη η δοξολογία δια την ενεργεία του αρμοστού κατασκευήν του Υδραγωγείου και ένθεν πρώτον ανεβρύησαν τα ύδατα
56	Calle Santa Croce		Οδός Ηπείρου		Μεθ ής στενώς συνδέεται η Κέρκυρα, ένθα υπάρχει και η εκκλησία της Υ.Θ. των Στεραιωτών
57	Calle Papulli		Οδός Σταυροφόρων (μετέπειτα οδός Ηπείρου, σημερινή Άρη Κασφίκη)		Διαμεινάντων ενταύθα επί τινάς μήνας κατά την εν έτει 1200 τετάρτην Σταυροφορίαν
58	Calle Volto del Santo		Οδός Καλοχαιρέτου		Του κομίσαντος ενταύθα το Λείψανον του Αγίου Σπυρίδωνος
59	Calle San Spiridione		Οδός Αγίου Σπυρίδωνος		Πολιούχου Κερκύρας
60	Calle Vianello		Οδός Θεοδοσίου		Παρέξαντος τη νήσω ταύτην μεγάλα προνόμια ένεκα της πίστεως και ανδρείας ας προς αυτόν και υπέρ αυτού έδειξαν οι κάτοικοι
61	Calle Xinda	Οδός Επιδάμνου			Κερκυραϊκής αποικίας
62	Calle Scordilli	Οδός Λέοντος			Ανταμείψαντος τας πιστάς προς αυτόν εκδουλεύσεις των Κερκυραίων δια της εις την Κέρκυραν απονομής της κυριαρχίας του Δυρραχίου και της Πρεβέζης
63	Calle Carazia	Οδός Αγίας Αικατερίνης			Εν ή υπάρχει η ομώνυμος εκκλησία
64	Calle Santa Caterina	Οδός Ουζακώφ			Ρώσου Αντιναυάρχου επί του οποίου κατά το 1800 συνεκροτήθη η Επτάνησος Πολιτεία και ανωρθώθη ο υπό των Ανδηγαυών κατά τον ΙΓ' αιώνα κατηργηθείς Αρχιεπισκοπικός θρόνος της Κέρκυρας
65	Calle Mazzoleni	Οδός Βουθρωτού			Εις ανάμνησιν αρχαίας Κερκυραϊκής νίκης
66	Calle della Chieropula	Οδός Αγίας Ελένης			Ήτις επεσκέφθη την νήσον ταύτην κατά την εις Ιερουσαλήμ πορείαν αυτής
67	Calle Cochini	Οδός Αγίας Κερκύρας			Ήτις ενταύθα εμαρτύρησεν υπέρ της του Χριστού πίστεως
68	Calle al Maggio	Οδός Ραρτούρου			Συνεργήσαντος εις την εν ταις αυταίς ημέραις του των Ορθοδόξων Εορτολογίου εόρτασιν των Δυτικών
69	Calle Barbati	Οδός Πιέρρη			Εν ή υπάρχει η οικία του Μαρίου του Πιέρρη διασήμου Κερκυραίου φιλολόγου Κερκυραίου καταλιπόντος την Βιβλιοθήκην αυτού εις το ενταύθα Πανεπιστήμιον
70	Calle San Michiele e Capodistria	Οδός Απολλοδώρου			Αρχιεπισκόπου Κερκυραίου παρευρεθέντος εν τη κατά το έτος 325 Συνόδω της Νικαίας
71	Mura	Οδός Αρσενίου			Κερκυραίου Επισκόπου εν έτει 912, Αγίου και Προστάτου της Κέρκυρας
72	(Ανώνυμος)	Πλατεία Αγίου Νικολάου			Εν ή υπάρχει η ομώνυμος εκκλησία
73	Calle Antiviniotissa	Οδός Προσφόρου			Ευεργετήσαντος την Κέρκυραν δια πλουσίου κληροδοτήματος
74	Calle Gonemi	Οδός Πετρίδου			Εν ή υπάρχει και οικία του δι απάσης της πλουσίας αυτού περιουσίας ευεργετήσαντος την νήσον ταύτην
75	Calle Musarol	Οδός Τιμοξένου			Αρχαίου Κερκυραίου ποιητού
76	Calle Papandi	Οδός Υπαπαντής			Εν ή υπάρχει η ομώνυμος εκκλησία
77	Mura	Οδός Δονζελότου			Στρατηγού κυβερνήσαντος την Κέρκυραν επί Γάλλων μέχρι της ιδρύσεως της Αγγλικής προστασίας
78	(Ανώνυμος)	Οδός Τελωνείου			Άγουσα εις το κατάστημα τούτο

Προς τούτοις η παραθαλάσσιος οδός Γαρίτσης και Ανεμομύλου ωνομάσθη οδός Φαιάκων, από των αρχαιοτέρων κατοίκων της νήσου· η μετά την πρόχωσιν οδός εκ της αχυραποθήκης Αγίας Ιουστίνης μέχρι της άκρας του Ανεμομύλου Λεωφόρος Ιάσωνος, και η ετέρα οδός εκ του όπισθεν μέρους οικίας Τζουκαρίνα μέχρι της Αγίου Ιωάννου κατά το εσωτερικών Ανεμομύλου οδός Σωσιπάτρου, εν ή υπάρχει η παλαιά εκκλησία των δύο τούτων Αγίων Αποστόλων, οίτινες κατά τον πρώτον μετά Χριστόν αιώνα εδίδαξαν τοις Κερκυραίοις την Χριστιανικήν πίστην, και υπέρ αυτής ενταύθα εμαρτύρησαν. Η εσωτερική οδός του προαστείου Γαρίτσης οδός Ελισάβετ, εις ανάμνησιν της Αυτοκρατείρας της Αυστρίας, ήτις διέμεινεν επί τινά καιρόν εν τη επαύλει του Βασιλέως· η οδός η άγουσα εκ της Βασιλικής Πύλης προς την θέσιν Κοτζέλα  οδός Κολοκοτρώνου, εις ανάμνησιν της ενταύθα διαμονής του ήρωος τούτου της νέας Ελλάδος·  η προς την μονήν Υ.Θ. Πλατυτέρας, η οδός εκ της Πλατυτέρας μέχρι των καταλυμάτων των Παργίων οδός Παργίων, καταφυγόντων ενταύθα μετά την πώλησιν της πατρίδος των, τέλος η διασχίζουσα εν τω μέσω το προάστειον Μαντουκίου οδός Βότζαρη, εις ανάμνησιν Μάρκου του Βότζαρη διαμείνοντος ενταύθα επί τινά καιρόν.   

Γεράσιμος Δημουλάς